“Özgürlük nedir?” diye sormadan önce sorulması gereken başka sorular var: Neyden, ne için, kiminle ve hangi koşullarda? Bir kapının kilitli olmaması önemlidir; ama ona ulaşamıyorsak açık oluşu hayatımızda pek az şey değiştirir.
Devlet geri çekildiğinde boşalan yere çoğu zaman daha görünmez ve daha az hesap veren güçler yerleşir. Özgürlük için “Yapmana izin var mı?” sorusu yetmez; “Yaptığında başına ne geliyor?” diye de sormak gerekir.
Bir hakkın yasada yazması ile gündelik hayatta kullanılabilmesi aynı şey değildir. Ama kendi efendin olmak, içimizde küçük bir amir yetiştirmek de değildir; özerklik hedef koymak kadar hedefin nereden geldiğini sorabilmektir.
Biri yüksek sesle “seni özgürleştiriyorum” der; öteki “kimse seni zorlamıyor” diyerek mecburiyeti kişisel tercih gibi gösterir. En tehlikeli olan, hangi özgürlük dilini kullanırsa kullansın, kararını açıklamak zorunda olmayan güçtür.
Geçmişimizi seçmedik, ama geçmişimizin bize söylediği her şeyi yapmak zorunda da değiliz. Özgür irade doğuştan gelen sihirli bir düğme değil; koşullara göre güçlenip zayıflayan bir kapasite olabilir.
Kalıbı çıkardığımızda alttan kusursuz ve tamamlanmış bir benlik çıkmıyor. Belki “gerçek ben” bulunmayı bekleyen gizli bir nesne değil; kurduğumuz ilişkiler ve reddettiğimiz roller içinde oluşan açık uçlu bir hikâyedir.
İnsan çoğu zaman bir yöneticinin önünde değil, zihninde kutsallaştırdığı bir fikrin önünde eğilir. Fakat kuşkuyu her tür ortaklığın reddine çevirirsek biricik birey, güçlü kurumların karşısında yalnız kalır.
Sorun ihtiyaç duymak değil; ihtiyacımızın bir başkasına bizi yönetme yetkisi vermesidir. Kendi yasanı koymak kimseye muhtaç olmamak değil, birlikte yaşadığımız kurallarda eşit söz sahibi olmaktır.
Özgürlük pişmanlık ihtimalini ortadan kaldırmaz; tersine mümkün kılar. Seçme yükü ancak hatanın bedeli ölümcül olmaktan çıktığında ve riskler adil paylaşıldığında özgürlüğün yaratıcı tarafına dönüşebilir.
Önümüze konan menü ne kadar kalabalık olursa olsun, mutfağa ve sofranın kurallarına hiç karışamıyorsak ne kadar özgürüz? Satın alma gücü, karar gücü değildir.
Yeni yazılardan haberdar olmak için e-posta adresinizi bırakın.